Is de Bijbel betrouwbaar?

Het is een vraag die veel mensen bezighoudt, ook als ze hem niet hardop stellen: kun je de Bijbel eigenlijk serieus nemen? Is het een betrouwbaar document, of een verzameling verhalen die door de eeuwen heen zijn aangepast, aangevuld en gekleurd door de wensen van de schrijvers?

Om die vraag te beantwoorden, kijken we naar een paar concrete punten:

• Hoe goed is de tekst door de eeuwen heen bewaard gebleven?
• Bevestigt de archeologie wat de Bijbel beschrijft?
• Hoe kan een boek geschreven door veertig schrijvers over vijftienhonderd jaar één samenhangend verhaal vertellen?
• Wie heeft eigenlijk bepaald wat er in de Bijbel staat — en hoe?
• Wat zegt de Bijbel zelf over zijn eigen betrouwbaarheid?

De tekst: hoe goed is de Bijbel bewaard gebleven?

Eén van de meest concrete vragen is: hebben we eigenlijk nog wel de oorspronkelijke tekst? De Bijbel is duizenden jaren oud — is er in al die tijd niet van alles veranderd?

Voor het Nieuwe Testament is het antwoord verrassend duidelijk. Er bestaan meer dan 5.800 Griekse handschriften van het Nieuwe Testament, geregistreerd door het Institut für Neutestamentliche Textforschung in Münster — meer dan van welk ander oud document ook. Het oudste bekende fragment (een stukje van het Johannesevangelie, gevonden in Egypte en bewaard in de John Rylands Library in Manchester) dateert van rond het jaar 125 na Christus — nog geen dertig à veertig jaar na het vermoedelijke moment van schrijven.

Ter vergelijking: van de Gallische Oorlog van Julius Caesar bestaan slechts een handvol manuscripten, waarvan het oudste ruim negenhonderd jaar na de originele tekst is geschreven — en niemand twijfelt aan de betrouwbaarheid van Caesar. Zoals de Bijbelwetenschapper F.F. Bruce schrijft in The New Testament Documents: Are They Reliable? (InterVarsity Press, 1943): het Nieuwe Testament staat er tekstkritisch zonder enige vergelijking het sterkst van alle antieke documenten voor.

Voor het Oude Testament bood de vondst van de Dode Zee-rollen in 1947 een bijzondere verificatie. Die rollen bevatten teksten die meer dan duizend jaar ouder zijn dan de manuscripten die eerder bekend waren — en de inhoud bleek opvallend consistent. Het Bijbelboek Jesaja was vrijwel identiek aan de versie die al in gebruik was. Duizend jaar kopieerwerk, met slechts kleine spellingsvariaties als verschil.

De archeologie: bevestigt de wetenschap wat de Bijbel beschrijft?

De Bijbel is geen geschiedenisboek in moderne zin, maar hij bevat wel degelijk historische claims — over plaatsen, personen en gebeurtenissen. En die claims zijn de afgelopen eeuwen intensief getoetst.

Een bekend voorbeeld: het Johannesevangelie beschrijft een bad genaamd Bethesda in Jeruzalem, met vijf zuilengangen (Johannes 5:2). Negentiende-eeuwse wetenschappers twijfelden aan de historiciteit ervan — totdat archeologen in de late negentiende eeuw het bad ontdekten, precies zoals beschreven. De vijf zuilengangen waren er.

Lange tijd was er ook geen bewijs buiten de Bijbel dat Pontius Pilatus werkelijk had bestaan. In 1961 vonden Italiaanse archeologen in Caesarea een steen met zijn naam en titel: Praefectus Iudaeae. De steen is nu te zien in het Israel Museum in Jeruzalem.

De Bijbelse schrijver Lukas staat bekend om zijn historische nauwkeurigheid. In zijn evangelie en het boek Handelingen noemt hij tientallen concrete details over steden, ambtsdragers en bestuurlijke titels. De Britse archeoloog en classicus Sir William Ramsay begon zijn onderzoek aanvankelijk als scepticus, maar schreef na uitgebreid veldwerk in Klein-Azië: zoals Ramsay beschrijft in The Bearing of Recent Discovery on the Trustworthiness of the New Testament (Hodder & Stoughton, 1915, p. 222): "Luke is a historian of the first rank; not merely are his statements of fact trustworthy; he is possessed of the true historic sense… In short, this author should be placed along with the very greatest of historians."

De algemene lijn is duidelijk: archeologische vondsten bevestigen de Bijbelse achtergrond keer op keer. Soms zijn er details die nog worden bestudeerd — maar wat opvalt, zijn juist de gevallen waarin de Bijbel gelijk bleek te hebben terwijl moderne critici het tegendeel verwachtten.

Eén verhaal, veertig schrijvers

Er is nog een ander aspect dat opvalt als u de Bijbel als geheel bekijkt: de interne samenhang.

De Bijbel is geen boek. Het is een verzameling van 66 boeken, geschreven over een periode van ongeveer vijftienhonderd jaar — van grofweg 1400 voor Christus tot het einde van de eerste eeuw na Christus. De schrijvers waren herders, koningen, vissers, belastinginners, priesters en een arts. Ze schreven in drie verschillende talen: Hebreeuws, Aramees en Grieks. De meesten hebben elkaar nooit gekend.

En toch vertellen ze één samenhangend verhaal: een schepping die goed begint, een mensheid die de weg kwijtraakt, en een God die in soevereine genade zijn plan met de wereld volvoert — naar een herstel dat Hij zelf heeft voorzien en dat in de geschiedenis zichtbaar wordt.

Dat bewijst uiteraard niets op zichzelf. Maar het is een observatie die de moeite waard is: dit is niet de indruk die je verwacht van een willekeurige verzameling oude teksten.

Hoe is bepaald wat er in de Bijbel staat?

Kortgezegd: de vroege christelijke gemeenschappen erkenden bepaalde teksten als gezaghebbend op basis van een paar heldere vragen. Had de auteur een directe band met de apostelen? Sloot de inhoud aan bij wat al als gezaghebbend werd erkend? En gebruikten christenen overal ter wereld het boek? Kerkelijke concilies in de vierde en vijfde eeuw — waaronder Hippo (393) en Carthago (397) — legden dit formeel vast. Maar ze bevestigden daarmee wat in de praktijk al breed leefde. Ze kozen niet zelf wat heilig was; ze erkenden wat de gemeenschap al als zodanig ervoer.

Wat de Bijbel zelf zegt

De Bijbel maakt over zichzelf een opmerkelijke claim. Paulus schrijft in een brief aan Timoteüs: "Heel de Schrift is door God ingegeven en is nuttig om daarmee te onderwijzen, te weerleggen, te verbeteren en op te voeden in de rechtvaardigheid" (HSV) (2 Timotheüs 3:16).

Dit is een claim, geen bewijs — dat mag duidelijk zijn. Maar het is wel de claim die de Bijbel over zichzelf maakt: niet dat hij een menselijk document is dat toevallig wijsheid bevat, maar dat hij door God zelf is ingegeven. Wie de Bijbel leest, kan die claim niet negeren — hij staat er zelf in.

Een eerlijk antwoord

Is de Bijbel betrouwbaar? Het antwoord hangt ervan af wat u precies bedoelt.

Als u vraagt of de tekst zorgvuldig is overgeleverd — dan is het antwoord: ja, in uitzonderlijk hoge mate. Geen enkel ander oud document is zo goed gedocumenteerd. De Bijbel doet het op dit punt niet alleen goed — hij doet het beter dan vrijwel alle andere antieke teksten die zonder aarzeling als historisch worden geaccepteerd.

Als u vraagt of de historische details kloppen — dan is het antwoord: in veel gevallen zijn ze bevestigd. De Bijbel staat er, vergeleken met andere antieke bronnen, juist uitzonderlijk sterk voor — beter bewaard, beter gedocumenteerd, en vaker bevestigd dan de meeste andere overleveringen uit dezelfde periode.

Als u vraagt of de Bijbel het gezaghebbende Woord van God is — dan begeeft u zich op het terrein van geloof. Dat is een vraag die de wetenschap niet kan beantwoorden. Maar wat de wetenschap wel kan zeggen, is dat de Bijbel een serieus document is dat een eerlijke lezing verdient.

Wie die lezing aandurft, ontdekt een boek dat telkens verder reikt dan de pagina.

Verder lezen: The Case for Christ

Wilt u dit onderwerp grondiger verkennen? Een aanrader is The Case for Christ van Lee Strobel. Strobel was jarenlang juridisch redacteur bij de Chicago Tribune en verklaarde zichzelf een overtuigd atheïst. Toen zijn vrouw christen werd, besloot hij als onderzoeksjournalist de zaak tegen het christendom op te bouwen — en systematisch te ondervragen of er enige grond was voor de historische claims over Jezus.

Het resultaat, gepubliceerd in 1998, is een reeks vraaggesprekken met vooraanstaande wetenschappers op het gebied van archeologie, tekstkritiek, geneeskunde en filosofie. Strobel concludeerde — tegen zijn eigen verwachting in — dat het bewijs overweldigend in de richting van de historiciteit van Jezus en zijn opstanding wijst. Het boek is inmiddels een klassieker in de christelijke apologetiek en is wereldwijd miljoenen keren verkocht. Meer informatie over Strobel en zijn werk is te vinden op leestrobel.com.

The Case for Christ is te leen in onze theologische bibliotheek — elke eerste woensdag van de maand geopend van 13:00 tot 17:00.

Verder nadenken?

Hebt u vragen over de Bijbel of het christelijk geloof? U bent van harte welkom bij onze inloopmiddag — elke woensdag van 13:00 tot 17:00 in Eerbeek. Of bekijk ons cursusaanbod: de cursus Introductie in het christendom gaat ook uitgebreid in op vragen als deze. Meer informatie voor mensen die nieuw zijn in het christendom.